ทำไมอาหารเกาหลีถึงมีเครื่องเคียงเต็มโต๊ะ? รู้จัก “บันชัน” วัฒนธรรมการกินที่เห็นบ่อยในซีรีส์
ใครที่ดูซีรีส์เกาหลีบ่อย ๆ น่าจะคุ้นตากับภาพโต๊ะอาหารที่มีถ้วยเล็ก ๆ วางเรียงกันเต็มไปหมด ทั้งกิมจิ ผักปรุงรส ไข่ม้วน ถั่วงอก หรืออาหารอีกสารพัดอย่าง จนบางครั้งอดสงสัยไม่ได้ว่า “นี่สั่งอาหารกี่อย่างกันแน่?”
จริง ๆ แล้วอาหารจานเล็ก ๆ เหล่านี้ส่วนหนึ่งเรียกว่า “บันชัน” (반찬 – Banchan) ซึ่งถือเป็นองค์ประกอบสำคัญของมื้ออาหารเกาหลี และเป็นสิ่งที่ทำให้โต๊ะอาหารเกาหลีมีความหลากหลายทั้งสีสัน รสชาติ และวัตถุดิบ
แล้วบันชันคืออะไร? ทำไมต้องมีหลายอย่าง และทุกมื้อจะต้องมีบันชันเยอะ ๆ จริงหรือไม่? มาทำความรู้จักวัฒนธรรมการกินของเกาหลีผ่าน “บันชัน” กัน
บันชันคืออะไร?
반찬 (Banchan) หมายถึงอาหารที่รับประทานคู่กับข้าวในมื้ออาหาร หรือพูดง่าย ๆ ก็คือ อาหารเครื่องเคียง โดยพจนานุกรมภาษาเกาหลีพื้นฐานของสถาบันภาษาแห่งชาติของเกาหลีให้ความหมายว่า เป็นอาหารที่รับประทานร่วมกับข้าวระหว่างมื้ออาหาร
ดังนั้น บันชันจึงไม่ได้หมายถึงอาหารชนิดใดชนิดหนึ่ง แต่เป็นคำเรียกรวม ๆ ของอาหารหลายประเภทที่นำมาเสิร์ฟคู่กับข้าวและอาหารจานอื่น ๆ
หนึ่งมื้ออาจมีบันชันเพียงไม่กี่อย่าง หรืออาจมีหลายอย่างวางเรียงกันเต็มโต๊ะก็ได้ ขึ้นอยู่กับประเภทของมื้ออาหาร ร้านอาหาร และโอกาส
ทำไมอาหารเกาหลีถึงมีบันชันหลายอย่าง?
จุดเด่นอย่างหนึ่งของอาหารเกาหลีคือการเสิร์ฟอาหารหลายชนิดในมื้อเดียว โดยข้าว ซุป อาหารจานหลัก และเครื่องเคียงจะถูกจัดวางร่วมกันบนโต๊ะ
องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวเกาหลีอธิบายว่า มื้ออาหารเกาหลีโดยทั่วไปประกอบด้วยอาหารหลายจานที่ทำจากวัตถุดิบแตกต่างกัน และบันชันจะถูกจัดไว้ในจานเล็ก ๆ รอบอาหารหลัก ทำให้ผู้รับประทานสามารถเลือกตักอาหารแต่ละอย่างมากินคู่กับข้าวตามความชอบได้
พูดง่าย ๆ คือ ไม่ได้หมายความว่าคนหนึ่งคนต้องกินอาหารจานหลักหลายจาน แต่เป็นการมีอาหารหลายรสชาติให้เลือกในมื้อเดียว
บางคำอาจเป็นรสเค็ม บางอย่างเผ็ด บางอย่างหวาน หรือมีรสชาติอ่อน ๆ ทำให้เราสามารถสลับกินไปพร้อมกับข้าวและอาหารจานหลักได้
บันชันมีอะไรบ้าง?
บันชันมีหลากหลายมาก และสามารถทำจากวัตถุดิบแทบทุกประเภท ทั้งผัก เห็ด ปลา เนื้อสัตว์ หรืออาหารหมักต่าง ๆ
ตัวอย่างบันชันที่พบได้บ่อย เช่น
🥬 นามุล (Namul)
นามุล เป็นกลุ่มอาหารประเภทผักที่นำมาปรุงรส เช่น ผักโขม ถั่วงอก หรือผักตามฤดูกาล โดยอาจนำไปลวก ผัด หรือคลุกกับเครื่องปรุงต่าง ๆ
นามุลถือเป็นบันชันที่พบได้ทั้งในอาหารที่ทำกินเองที่บ้านและในร้านอาหารเกาหลี โดยองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวเกาหลีระบุว่า นามุลเป็นหนึ่งในองค์ประกอบสำคัญของโต๊ะอาหารเกาหลี และสามารถใช้วัตถุดิบตามฤดูกาลมาทำได้หลากหลายรูปแบบ
🌶️ กิมจิ (Kimchi)
กิมจิเป็นหนึ่งในอาหารที่หลายคนน่าจะคุ้นเคยที่สุด และมักปรากฏอยู่บนโต๊ะอาหารเกาหลี
กิมจิเองก็ถือเป็นบันชันประเภทหนึ่ง โดยมีทั้งกิมจิผักกาดขาว กิมจิหัวไชเท้า และกิมจิจากวัตถุดิบอื่น ๆ อีกหลายชนิด รูปแบบและรสชาติของกิมจิสามารถแตกต่างกันตามวัตถุดิบ ฤดูกาล และภูมิภาค
🥚 ไข่ม้วน (Gyeran-mari)
ไข่ม้วนเกาหลี หรือ Gyeran-mari เป็นอีกหนึ่งเมนูที่เห็นได้บ่อยในร้านอาหารและกล่องข้าวเกาหลี สามารถใส่ต้นหอม แครอต หรือวัตถุดิบอื่น ๆ ลงไปได้
ด้วยรสชาติที่ไม่จัดจนเกินไป จึงเข้ากับอาหารรสชาติเข้มข้นชนิดอื่นบนโต๊ะได้ดี
🐟 เมนทัลลี่และปลาตัวเล็กผัด
บันชันยังมีอาหารประเภทปลาแห้งหรือปลาตัวเล็กผัดปรุงรส เช่น Myeolchi-bokkeum หรือปลาแอนโชวีเกาหลีผัดกับเครื่องปรุง ซึ่งเป็นหนึ่งในอาหารที่สามารถเก็บไว้รับประทานได้นานกว่าบันชันบางประเภท
อาหารกลุ่มนี้อยู่ในประเภท 마른반찬 (มา-รึน-บันชัน) หรือบันชันแห้ง ซึ่งหมายถึงเครื่องเคียงที่ผ่านการผัดหรือเคี่ยวจนมีความชื้นน้อย
🥔 ผักและวัตถุดิบอื่น ๆ
นอกจากที่กล่าวมาแล้ว ยังมีบันชันอีกมากมาย เช่น มันฝรั่งผัด แตงกวาปรุงรส เห็ด เต้าหู้ หรือผักชนิดต่าง ๆ ทำให้บันชันในแต่ละมื้อไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเวลาเห็นโต๊ะอาหารเกาหลี เราอาจเจออาหารจานเล็ก ๆ หน้าตาแตกต่างกันเต็มโต๊ะ
บันชันไม่ได้มีแค่ในร้านอาหาร
หลายคนอาจคิดว่าการมีเครื่องเคียงหลายจานเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเฉพาะในร้านอาหาร แต่จริง ๆ แล้ว บันชันเป็นส่วนหนึ่งของอาหารเกาหลีในชีวิตประจำวันด้วย
ในภาษาเกาหลียังมีคำว่า 밑반찬 (มิดบันชัน) ซึ่งหมายถึงบันชันที่ทำเตรียมไว้ล่วงหน้าและสามารถเก็บไว้รับประทานได้สะดวกในมื้อถัด ๆ ไป
จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่จะมีบันชันบางชนิดเก็บไว้ในตู้เย็น แล้วนำออกมากินคู่กับข้าวในแต่ละมื้อ
พูดง่าย ๆ คล้ายกับการมีอาหารเครื่องเคียงติดบ้านเอาไว้ เมื่อถึงเวลากินข้าวก็สามารถนำออกมาเสิร์ฟได้เลย
แล้วทำไมในร้านอาหารถึงมีบันชันให้หลายอย่าง?
ถ้าไปกินร้านอาหารเกาหลี เราอาจสั่งเพียงเมนูหลักหนึ่งอย่าง แต่กลับมีจานเล็ก ๆ หลายจานถูกนำมาเสิร์ฟพร้อมกัน
นี่เป็นส่วนหนึ่งของรูปแบบการจัดโต๊ะอาหารเกาหลี โดยทั่วไปข้าวและซุปจะอยู่ด้านหน้าของผู้รับประทาน ส่วนอาหารจานหลักและเครื่องเคียงจะถูกจัดวางอยู่รอบ ๆ
ดังนั้นถ้าไปเกาหลีแล้วสั่งอาหารจานหลักเพียงอย่างเดียว แต่มีเครื่องเคียงหลายจานวางมาให้ ไม่ต้องตกใจว่าโดนคิดเงินเพิ่มทุกจาน เพราะบันชันที่เสิร์ฟคู่กับมื้ออาหารมีรูปแบบแตกต่างกันไปตามร้านและประเภทอาหาร
และในบางร้านก็สามารถขอเติมบันชันบางชนิดได้ แต่ไม่ควรเหมารวมว่าทุกร้านจะเติมฟรีหรือเติมได้ทุกอย่าง เพราะธรรมเนียมขึ้นอยู่กับร้านนั้น ๆ
บันชันกินอย่างไร?
เราสามารถตักบันชันมากินคู่กับข้าว หรือกินสลับกับอาหารจานหลักตามความชอบได้
แนวคิดสำคัญอย่างหนึ่งของมื้ออาหารเกาหลีคือ อาหารหลายชนิดสามารถนำมาผสมผสานกันในแต่ละคำได้ องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวเกาหลีอธิบายว่า เมื่อมีบันชันหลากหลายอย่างอยู่บนโต๊ะ ผู้รับประทานสามารถเลือกว่าจะจับคู่กับข้าวหรืออาหารอื่นอย่างไร ทำให้แต่ละคนสามารถสร้างรสชาติของมื้ออาหารในแบบของตัวเองได้
เพราะฉะนั้น ถ้าเจอบันชันที่ไม่เคยลอง ก็สามารถค่อย ๆ ชิมทีละอย่าง แล้วดูว่าแบบไหนเข้ากับข้าวหรือเมนูหลักที่เราสั่งมากที่สุด
ทำไมบันชันถึงเป็นภาพจำของอาหารเกาหลี?
เมื่อพูดถึงอาหารเกาหลี หลายคนอาจนึกถึงกิมจิ บิบิมบับ หรือปิ้งย่าง แต่สิ่งที่ทำให้โต๊ะอาหารเกาหลีดูแตกต่างจากอาหารบางวัฒนธรรมก็คือ การมีอาหารหลายจานวางอยู่ร่วมกันในมื้อเดียว
องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวเกาหลีอธิบายว่า อาหารเกาหลีมีทั้งข้าว ซุป สตูว์ เครื่องเคียง กิมจิ ผักปรุงรส และอาหารประเภทต่าง ๆ ซึ่งเมื่อจัดวางร่วมกันจะเกิดความหลากหลายของรสชาติและวัตถุดิบบนโต๊ะอาหาร
ดังนั้น ภาพโต๊ะอาหารที่เต็มไปด้วยถ้วยเล็ก ๆ ที่เราเห็นบ่อยในซีรีส์ จึงไม่ได้เป็นเพียงการจัดฉากให้ดูอลังการเท่านั้น แต่สะท้อนรูปแบบการจัดมื้ออาหารเกาหลีที่มีอาหารหลายชนิดรับประทานร่วมกันด้วย
ไปเกาหลีครั้งหน้า อย่าเพิ่งคิดว่า “สั่งมาเยอะขนาดนี้จะกินหมดไหม?”
ถ้าได้ไปกินอาหารเกาหลีที่เกาหลีใต้ แล้วเจอถ้วยเล็ก ๆ วางเต็มโต๊ะ คราวนี้ก็ไม่ต้องสงสัยแล้วว่าแต่ละอย่างคืออะไร เพราะสิ่งเหล่านั้นส่วนหนึ่งก็คือ “บันชัน (반찬)” หรืออาหารเครื่องเคียงที่รับประทานคู่กับข้าวและอาหารจานหลัก
ตั้งแต่กิมจิ ผักปรุงรส ไข่ม้วน ไปจนถึงปลาแห้งและอาหารอีกสารพัดชนิด บันชันช่วยเพิ่มทั้งรสชาติ สีสัน และความหลากหลายให้กับหนึ่งมื้ออาหาร
และนี่ก็เป็นอีกหนึ่งเหตุผลที่ทำให้การกินอาหารเกาหลีไม่ได้มีแค่ “เมนูหลักหนึ่งจาน” แต่เป็นการได้ลองชิมรสชาติหลายแบบบนโต๊ะเดียวกัน
ครั้งหน้าที่ดูซีรีส์เกาหลีแล้วเห็นตัวละครนั่งกินข้าวท่ามกลางถ้วยเล็ก ๆ เต็มโต๊ะ ก็รู้ไว้ได้เลยว่า นั่นแหละ…โต๊ะอาหารที่มี “บันชัน” แบบเกาหลี
RELATED ARTICLES
Bias คืออะไร? ทำไมแฟน K-pop ถึงใช้คำนี้เรียกศิลปินคนโปรด
ถ้าใครติดตามวงการ K-pop หรือเคยอ่านโพสต์จากแฟนคลับเกาหลี น่าจะเคยเห็นคำว่า “Bias” ผ่านตากันมาบ้าง เช่น “ใครคือ Bias ของคุณ?” หรือ “ฉันมี Bias เป็นคนนี้” ซึ่งคำว่า Bias ในบริบทของ K-pop ไม่ได้หมายถึง “อคติ” อย่างความหมายทั่วไปในภาษาอังกฤษ แต่เป็นคำศัพท์ที่แฟนคลับใช้เรียก สมาชิกศิลปินที่ตัวเองชื่นชอบเป็นพิเศษที่สุดในวง
ทำไมเกาหลีใต้ ถึงมีร้านสะดวกซื้อเต็มไปหมด? รู้จักวัฒนธรรม Convenience Store ของเกาหลี
ถ้าใครเคยไปเที่ยวเกาหลีใต้ สิ่งหนึ่งที่น่าจะสังเกตเห็นได้ไม่ยากก็คือ ร้านสะดวกซื้อที่มีอยู่แทบทุกย่าน ไม่ว่าจะเดินอยู่ในย่านท่องเที่ยว ใกล้สถานีรถไฟ ใต้ตึกออฟฟิศ หรือแม้แต่ในพื้นที่พักอาศัย ก็สามารถเจอร้านอย่าง CU, GS25, 7-Eleven หรือ Emart24 ได้อยู่เสมอ
10 มารยาทที่ควรรู้ก่อนไปเที่ยวเกาหลี เรื่องเล็ก ๆ ที่นักท่องเที่ยวไม่ควรมองข้าม
รวม 10 มารยาทและธรรมเนียมเกาหลีที่ควรรู้ก่อนเดินทาง ตั้งแต่การทักทาย การรับของด้วยสองมือ มารยาทบนโต๊ะอาหาร ไปจนถึงการใช้บริการขนส่งสาธารณะ รู้ไว้เที่ยวเกาหลีได้อย่างมั่นใจและเคารพวัฒนธรรมท้องถิ่น